Alheimurinn varð til í mikilli sprengingu fyrir 15 000 milljónum ára. Þá þeyttist efnið út og dreifðist. Jörðin myndaðist fyrir um 4 600 milljónum ára úr ryki og lofttegundum sem snérust umhverfis sólina. Smátt og smátt varð þetta efni heitara og heitara þangað til það hafði breyst í kúlu úr bráðnu grjóti og málmum. Léttara efnið leitaði upp á yfirborð kúlunnar, storknaði þar og myndaði jarðskorpuna. Inni í jörðinni er efnið enn brennandi heitt og bráðið.
Í margar milljónir ára var jörðin líflaus. Þar var ekki vatn, ekki andrúmsloft og ekkert sem hlífði fyrir brennandi sólinni. Smátt og smátt þéttist vatn í skýjum, það fór að rigna og höf urðu til.
Fyrir um 4 000 milljónum ára mynduðust fyrstu lífverurnar. Enginn veit alveg hvernig það gerðist. Þær voru örsmáar og hver aðeins ein einföld fruma eins og baktería.
Milljónum ára síðar fóru þessar frumur að afla sér fæðu úr vatni með aðstoð sólarinnar, þær fóru að ljóstillífa, rétt eins og allar plöntur gera enn. Upplýsingar um líf á jörðinni eru meðal annars fengnar með rannsóknum á steingervingum. Elstu steingervingar sem hafa fundist eru kallaðir strómatólítar. Þar má finna leifar af blágrænbakteríum og eru þær taldar 3 500 milljón ára gamlar. Það tók yfir 3 000 milljónir ára að frumstæð dýr þróuðust úr frumunum. Á löngum tíma urðu dýrin í hafinu sífellt flóknari og fyrir um 510 milljónum ára syntu þar fyrstu fiskarnir.
Í margar milljónir ára verndaði hafið lífverurnar. Á þurrlendi gat ekkert lifað vegna brennandi sólarinnar. Við ljóstillífun verður til súrefni og smátt og smátt safnaðist það í andrúmsloftið og varð forsenda þess að ýmsar aðrar lífverur gátu þróast. Þegar súrefni jókst í andrúmslofti myndaði það svo kallað ósonlag í lofthjúpnum og í gegn um það komast ekki hættulegustu geislar sólarinnar. Fyrir um 440 milljónum ára fóru fyrstu plönturnar að vaxa í góðum raka á landi. Þegar plöntur fóru að breiðast út á þurrlendi gátu dýr aflað sér fæðu þar og fyrstu dýrin til að halda á land voru liðdýr en í þeirri fylkingu dýra eru t.d. krabbar og skordýr. Fyrir 375 milljónum ára voru til fiskar sem lifðu í vatni en gátu líka verið á landi og um 10 milljónum ára síðar höfðu þróast dýr sem við köllum froskdýr. Þau lifa á landi en eru háð vatninu til að verpa þar eggjum og ala ungviði sitt. Fyrir 300 milljónum ára þróaðist frá froskdýrunum hópur dýra sem kallaður er skriðdýr en í honum eru t.d. eðlur og slöngur. Fyrir um 225 milljónum ára leit fyrsta risaeðlan dagsins ljós. Risaeðlur urðu svo mjög áberandi á landi í rúmlega 160 milljónir ára en eðlur þróuðust líka í hafinu og sumar þeirra flugu í lofti. Fyrstu spendýrin komu fram fyrir um 200 milljónum ára en voru fá og þróuðust hægt á meðan risaeðlurnar réðu ríkjum á jörðinni. Frá fljúgandi risaeðlum þróuðust fuglar og elsti fuglinn er talinn um 150 milljón ára gamall.
Fyrir um 66 milljónum ára dóu margar lífverur á jörðinni út af einhverjum ástæðum. Kannski vegna þess að stór loftsteinn féll til Jarðar eða vegna mikilla eldgosa eða snöggra breytinga á loftslagi og kannski vegna alls þessa. Þá dóu allar risaeðlur á landi út en nokkrir afkomendur þeirra lifa, skjaldbökur í hafinu, krókódílar í volgum ám og vötnum og fuglar himinsins.
Þegar risaeðlurnar dóu út breyttust aðstæður spendýra og þeim fór að fjölga og hópurinn varð fjölbreyttari. Spendýr voru plöntuætur, nagdýr, lifðu í trjám eða leituðu til hafs og meðal spendýra þróuðust grasbítar sem héldu sig í hjörðum, rándýr og hræætur. Fyrir um 30 milljónum ára höfðu spendýr af ýmsum gerðum breiðst út um allan heim. Þá kom líka fram á meðal þeirra ákveðinn hópur apa sem hefur verið kallaður mannapar. Þeir lifðu aðallega í trjám en á jörðu niðri gengu þeir að mestu á fjórum fótum. Fyrir um 5 milljónum ára fóru sumar tegundir mannapa í Afríku að ganga á tveimur fótum.
Fyrstu mannapar sem gengu á tveimur fótum eru kallaðir Australopithecus . Þeir lifðu í Austur-Afríku fyrir um 5 milljónum ára þar til fyrir um einni milljón ára. Þeir gátu tínt upp greinar og steina og notað sem áhöld. Fyrir 2,5 milljónum ára kom fram ný tegund mannapa, Homo habilis. Þeir eru stundum kallaðir fyrstu mennirnir. Þeir gátu búið til verkfæri úr steinum og greinum og borðuðu kjöt auk grænmetis og ávaxta.
Enn síðar kom fram hópur sem hefur verið kallaður Homo erectus eða hinn upprétti maður. Þeir kunnu að nota eld sem nýttist þeim á marga vegu. Fram að þessu höfðu þessar fyrstu gerðir manna haldið sig í Afríku en fyrir um 1,8 milljónum ára lagði hinn upprétti maður land undir fót og leifar frá honum hafa fundist bæði í Evrópu og austur alla Asíu allt til Kína og Indónesíu.
Fyrir um 200 000 árum þróaðist tegundin, hinn viti borni maður Homo sapiens. Neanderdalsmaðurinn var afbrigði af Homo sapiens. Fyrir um 150 þúsund árum hafði þróast nýtt afbrigði af mönnum, Homo sapiens (sapiens)? – af þeirri tegund eru allir nútímamenn. Fyrir um 40 000 árum fór Neanderdalsmönnum að fækka og fyrir um 30 000 árum voru þeir allir horfnir. Nútímafólk þróaðist í Afríku og flutti þaðan smátt og smátt og útrýmdi þeim hópum manna sem fyrir voru.
(© 2006 Sigrún Helgadóttir)